Τρίτη, 14 Μαΐου 2013

ΓΙΑ ΝΑ «ΣΑΣ ΖΗΣΟΥΝ» ΤΑ ΝΕΑ ΣΑΣ ΧΡΥΣΟΨΑΡΑ

Είτε το πιστεύετε είτε όχι, ένα χρυσόψαρο μπορεί να ζήσει μέχρι και 25 χρόνια ή και περισσότερα, αν του δώσουμε την σωστή φροντίδα. Στο βιβλίο των ρεκόρ Guinness υπάρχει αναφορά στον Tish, ένα χρυσόψαρο που έζησε 43 χρόνια από την ημέρα που ο ιδιοκτήτης του το κέρδισε σε ένα πανηγύρι στην Αγγλία το 1956 !
Για να δούμε λοιπόν πως θα βοηθήσουμε το ψαράκι μας να ζήσει «χρυσά χρόνια».
Φώτο: Μαρία Τζιρίτα
 

ΟΔΗΓΟΣ ΒΗΜΑ – ΒΗΜΑ

1.     Αγοράστε όσο δυνατόν μεγαλύτερο ενυδρείο μπορείτε. O κανόνας λέει για 30 ή και 40 λίτρα νερού για κάθε ψάρι. Επιλέξτε ενυδρείο με μεγάλη επιφάνεια για να αυξήσετε το ποσοστό του οξυγόνου που έρχεται σε επαφή με το νερό (φαρδύτερο ενυδρείο είναι καλύτερο από ψηλότερο).
2.    «Στρώστε» το ενυδρείο πριν αγοράσετε τα ψάρια σας. Η διαδικασία κρατάει περίπου δύο ή περισσότερες εβδομάδες μέχρι να δημιουργηθούν αποικίες ωφέλιμων βακτηριδίων οι οποίες βοηθούν στην διάσπαση των οργανικών καταλοίπων των ψαριών. Προτείνουμε την μέθοδο στρωσίματος χωρίς ψάρια (με αμμωνία) ή το «μπόλιασμα» του φίλτρου μας με υλικά από ήδη στρωμένο φίλτρο. Σε περίπτωση που η διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί ή δεν έχει γίνει με τον σωστό τρόπο θα έχει σαν αποτέλεσμα την δηλητηρίαση των ψαριών από την αμμωνία.
3.    Δώστε στα ψάρια σας εγκεφαλική και φυσική διέγερση. Διακοσμήστε το ενυδρείο σας με αληθινά φυτά, χαλίκι, πέτρες, ξύλα κλπ. Θα δείτε πως τους αρέσει να κολυμπούν ανάμεσα στα φυσικά εμπόδια και να βρίσκουν κρυψώνες για ξεκούραση ή προστασία. Αλλάζοντας την διακόσμηση σε τακτά χρονικά διαστήματα τους δίνετε νέα κίνητρα για να εξερευνήσουν τον χώρο τους.
4.     Χρησιμοποιήστε το σωστό φίλτρο επιλέγοντας αναλόγως με τα λίτρα του ενυδρείου σας. Έχετε υπ’ όψιν ότι τα χρυσόψαρα είναι «βρώμικα ψάρια» και αφήνουν πολλές ακαθαρσίες. Υπάρχουν εσωτερικά ή εξωτερικά φίλτρα. Καλύτερα να αγοράσετε ένα μεγαλύτερο φίλτρο από αυτό που ενδείκνυται για την περίπτωση σας και κατά προτίμηση εξωτερικό το οποίο και αυξάνει τα λίτρα του ενυδρείου σας αλλά και σας δίνει περισσότερους συνδυασμούς υλικών φιλτραρίσματος. Ενυδρείο χωρίς φίλτρο ή μικρότερο από αυτό που πρέπει, οδηγεί σε θάνατο των ψαριών σας μέσα σε λίγες ημέρες. Η χρήση φίλτρου δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να γίνονται αλλαγές νερού σε τακτά χρονικά διαστήματα. Αναλόγως με την ιχθυοφόρτιση πρέπει να γίνεται αλλαγή 20 % - 40 % του νερού κάθε εβδομάδα. Μετρήσεις των παραμέτρων του νερού μας θα μας οδηγήσουν στην ρουτίνα που πρέπει να ακολουθήσουμε.
5.    Κατευθύνοντας την ροή από την έξοδο του φίλτρου προς την επιφάνεια του νερού δημιουργούμε ένα ρεύμα που την αναταράσσει. Έτσι πετυχαίνουμε την σωστή οξυγόνωση του νερού.  Σε μερικά είδη χρυσόψαρων (fancy) δεν  αρέσει το έντονο ρεύμα. Σε αυτές τις περιπτώσεις και αν κρίνεται σκόπιμο η προσθήκη αεραντλίας είναι μια καλή λύση.
6.    Καθαρίζετε συχνά το ενυδρείο. Το πόσο συχνά θα το κάνετε εξαρτάται από το μέγεθος του ενυδρείου, τον αριθμό των ψαριών και την αποτελεσματικότητα του φίλτρου σας.
o      Όταν αλλάζετε το νερό να προσθέτετε ΠΑΝΤΑ αντιχλώριο το οποίο εξουδετερώνει το χλώριο, την χλωραμίνη και τα βαρέα μέταλλα που βρίσκονται στο νερό της βρύσης μας. Επίσης μπορεί να περιέχει πρόσθετα που προστατεύουν τα ψάρια από το στρες και βοηθούν στην ανάπλαση της προστατευτικής μεμβράνης του σώματος τους. Σημ : Ανάλογα με το προϊόν – δείτε τις οδηγίες χρήσης.
o     Να κάνετε συχνά μετρήσεις (με υγρά τεστ) των παραμέτρων του νερού σας. Τεστ αμμωνίας, νιτρωδών και νιτρικών αλάτων είναι απαραίτητα. Επίσης η μέτρηση του ΡΗ - αν και δεν είναι αναγκαία - θα μας δείξει αν το νερό μας είναι όξινο ή αλκαλικό. Δεν χρειάζεται προσπάθεια για να αλλάξουμε το ΡΗ του νερού μας μιας και συνήθως το ΡΗ από την βρύση μας κυμαίνεται γύρω στο 7,5. Τα χρυσόψαρα μπορούν αν ζήσουν σε ΡΗ από 6,5 έως 8,25. Η προσθήκη χημικών στο νερό για αλλαγή του ΡΗ μόνο προβλήματα μπορεί να προκαλέσει στον άπειρο χομπίστα.
o  Μην βγάζετε τα ψάρια από το ενυδρείο κατά την διάρκεια της αλλαγής νερού. Χρησιμοποιήστε μια σκούπα βυθού για τον καθαρισμό του χαλικιού από ακαθαρσίες. Μικρές και συχνές αλλαγές νερού προκαλούν λιγότερο στρες από μια και μεγάλη.
o      Aν χρειαστεί να πιάσετε τα ψάρια είναι καλύτερο να χρησιμοποιήσετε μια παγίδα από πλαστικό γιατί οι απόχες τα στρεσάρουν και μπορεί να τραυματίσουν τα πτερύγια τους. Αν τελικά αποφασίσετε να χρησιμοποιήσετε απόχη καλύτερα να την μουσκέψετε πρώτα στο νερό για να γίνει πιο μαλακή. Έτσι θα αποφύγετε πιθανές εκδορές στο σώμα του ψαριού.
 
 
Φώτο: Κιοσέογλου Σωκράτης
 
 
7.   Αφήστε την θερμοκρασία του νερού να αλλάζει μαζί με τις αλλαγές των εποχών. Αν και στα χρυσόψαρα δεν αρέσουν θερμοκρασίες πάνω από 24° C αρέσκονται να υπάρχουν μεταβολές στην θερμοκρασία της τάξεως των 15 - 20° C  κατά την διάρκεια του χειμώνα. Τα fancy χρυσόψαρα είναι εξαίρεση και δεν αντέχουν σε θερμοκρασίες κάτω των 16° C. Τα χρυσόψαρα δεν τρώνε αν η θερμοκρασία πέσει κάτω από 10 - 14° C. Για να αποφύγουμε τα προβλήματα καλύτερα είναι να αγοράσουμε μια ηλεκτρική αντίσταση με θερμοστάτη έτσι ώστε να κρατάμε μια σταθερή θερμοκρασία τον χειμώνα ενώ για το καλοκαίρι μπορούμε να προσαρμόσουμε στο καπάκι του ενυδρείου μας ανεμιστηράκια από ηλεκτρονικούς υπολογιστές για να ψύχεται το νερό τις θερμές καλοκαιρινές ημέρες.
8.   Ταϊζετε μια ή δύο φορές την ημέρα με ειδικές τροφές για χρυσόψαρα τόση τροφή όση μπορούνε να φάνε σε 1-2 λεπτά. Τα χρυσόψαρα είναι λαίμαργα για αυτό να προσέχετε και να μην τους δίνετε παραπάνω τροφή από όση πρέπει. Καλό θα είναι να υπάρχει ποικιλία στην τροφή για αυτό μπορείτε να ταϊζετε με τροφές από διαφορετικές εταιρείες. Το μενού τους μπορεί να εμπλουτιστεί με λαχανικά (κολοκυθάκια, καρότα, μαρούλι, αγγουράκι) τα οποία και λατρεύουν. Ο αρακάς (αποφλοιωμένος) λειτουργεί ως καθαρτικό και πρέπει να δίνεται εφόσον την προηγούμενη ημέρα το ψάρι δεν έχει φάει και προληπτικά ή σε περιπτώσεις ασθενειών για να καθαρίσει το πεπτικό τους σύστημα.
 
 
Φώτο: Κιοσέογλου Σωκράτης
 

Συμβουλές

·    Αν μπορείτε καθαρίζετε συχνά τα όποια υπολείμματα τροφής επιπλέουν ή βρίσκονται στον πυθμένα του ενυδρείου σας.
·    Ποτέ μην βάζετε ψάρι σε ενυδρείο μικρότερο από 30 λίτρα παρά μόνο για μικρό χρονικό διάστημα ή σε περίπτωση ανάγκης (ασθένεια, καραντίνα κλπ).Οτιδήποτε μικρότερο σε μέγεθος – εκτός του ότι είναι βάναυσο  - μπορεί να προκαλέσει ανεπανόρθωτα προβλήματα στην υγεία του ψαριού μας.
·    Η προσθήκη ενεργού άνθρακα στο φίλτρο δεν θεωρείται αναγκαία και πρέπει να αποφεύγεται. Η χρήση του συνιστάται μόνο σε περιπτώσεις που θέλουμε να αποχρωματίσουμε το νερό ή να αφαιρέσουμε κατάλοιπα φαρμάκων μετά από μια θεραπεία.
·    Τα χρυσόψαρα μπορούν να ξεπεράσουν σε μέγεθος τα 30 εκατοστά αν τα βάλουμε σε μεγάλα ενυδρεία ή τεχνητές λίμνες.
·    Στα χρυσόψαρα αρέσει νερό με ΡΗ 7-8 και μέτρια σκληρότητα.
·    Η προσθήκη αλατιού για ενυδρειακή χρήση (όχι αλάτι για ενυδρεία αλμυρού νερού) ή χοντρού τυροκομικού αλατιού χωρίς πρόσθετα ροής , στο νερό του ενυδρείου μας απελευθερώνει ηλεκτρολύτες και συμβάλει στην προφύλαξη των ψαριών από ασθένειες και στην καλύτερη υγεία τους.
·   Μη βάζετε τα ψάρια σε ενυδρεία χωρίς χαλίκι στον βυθό.
·   Ελέγχετε συχνά τις παραμέτρους του νερού. Συγκέντρωση αμμωνίας και νιτρωδών πάνω από 0 ppm είναι τοξική και πρέπει άμεσα να γίνει αλλαγή νερού να συνεχιστούν οι μετρήσεις καθημερινά και να αναζητηθεί η αιτία που προκαλεί το φαινόμενο αυτό, Συγκεντρώσεις νιτρικών μέχρι 20 ppm είναι αποδεκτές.
·   Υπάρχουν πολλές και διαφορετικές γνώμες για το πώς να διατηρήσετε με επιτυχία ένα σωστό και προπάντων ένα υγιές ενυδρείο. Διαβάστε, ενημερωθείτε και ρωτήστε φίλους χομπίστες και καταστηματάρχες. Μπορείτε να γραφτείτε σε online φόρουμ όπως το www.goldfish.gr ή το www.greekaquarist.com και στον Πανελλήνιο Σύλλογο Φίλων Tου Ενυδρείου.
 
Φώτο: Μαρία Τζιρίτα

Προσοχή :

·     Αποφύγετε να βάλετε χαλίκι αιχμηρό και με μέγεθος που να μπορεί να σφηνώσει στο στόμα των ψαριών.
·    Προσοχή όταν βάζετε νέο ψάρι στο ενυδρείο σας, γιατί μπορεί να μεταφέρει ασθένειες. Όταν βρεθείτε στο κατάστημα ελέγξτε αν τα ψάρια είναι σε καλή κατάσταση. Αν προσέξετε κάτι ασυνήθιστο ή δείτε νεκρά ψάρια στα ενυδρεία, καλύτερα να αφήσετε την αγορά του ψαριού σας για άλλη φορά. Συνιστάται η αγορά ενός μικρού ενυδρείου για καραντίνα σε νέα ψάρια που μπορεί να μεταφέρουν ασθένειες.
·    Να ρωτήσετε το κατάστημα από το οποίο αγοράσατε τα ψάρια σε τι συνθήκες τα διατηρεί (παράμετροι νερού, θερμοκρασία κλπ) και να κάνετε καλή προσαρμογή. Μπορείτε επίσης να απευθυνθείτε στην εταιρεία ύδρευσης για να σας ενημερώσει για τα χαρακτηριστικά του νερού της περιοχής σας.
·   Βεβαιωθείτε ότι δεν υπάρχουν υπολείμματα από σαπούνι ή απορρυπαντικό σε κουβάδες, δοχεία ή σε οτιδήποτε έρχεται σε επαφή με νερό του ενυδρείου.
·   Παρατηρείτε το θερμόμετρο για αλλαγές στην θερμοκρασία του νερού. Αν και τα τελευταία χρόνια οι περισσότεροι θερμοστάτες της αγοράς είναι αξιόπιστοι, έχει παρατηρηθεί ότι μερικές φορές κολλάνε.
·   Προσοχή κατά την μεταφορά των ψαριών από το κατάστημα στο σπίτι. Στρεσάροντας τα ψάρια μειώνουμε τον χρόνο ζωής τους και τα εκθέτουμε σε ασθένειες όπως για παράδειγμα το Ick.
·  Τα ενυδρείο σας να έχει καπάκι για να μην βρείτε κάποια στιγμή το αγαπημένο σας χρυσόψαρο στο πάτωμα.
·  Σε πολλές πόλεις προσθέτουν στο νερό εκτός από χλώριο και χλωραμίνη που είναι τοξική για τα ψάρια μας. Η χλωραμίνη σε αντίθεση με το χλώριο δεν εξατμίζεται και επιβάλλεται η προσθήκη αντιχλωρίου στο νερό του ενυδρείου μας σε κάθε αλλαγή. 
·   Κρατήστε την θερμοκρασία του ενυδρείου σας σταθερή γιατί απότομες διακυμάνσεις στρεσάρουν τα ψάρια.
·  Δεν προσφέρετε τίποτα στα ψάρια σας αν ταϊζετε παραπάνω από όσο πρέπει και θα έχει αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία τους.

Τι θα χρειαστείτε :

·     Ενυδρείο με φωτισμό στο καπάκι
·     Χρυσόψαρα
·     Χαλίκι
·     Πέτρες , ξύλα , φυτά
·     Υγρά τεστ νερού
·     Φίλτρο
·     Αντιχλώριο
·     Υγρό λίπασμα
·     Σκούπα βυθού
·     Χρονοδιακόπτη για τα φώτα
·     Απόχη
·     Θερμοστάτη
·     Τροφές
·     Θερμόμετρο

Πέμπτη, 24 Μαΐου 2012

ΤΟ ΠΡΟΒΑΤΟ ΚΑΙ Η ΠΟΙΜΕΝΙΚΗ ΖΩΗ

Η εκτροφή προβάτων (με αυτό εννοούμε εκτροφή προβάτων και αιγών) υπήρξε μία σημαντική οικονομική δραστηριότητα στην Ευρώπη ανα τους αιώνες. Μαζί με την οικονομική τους αξία, τα πρόβατα και η ποιμενική ζωή έχουν συνδεθεί με μια πλούσια πολιτιστική παράδοση, η οποία περιλαμβάνει ποικίλα πολιτιστικά αγαθά, υλικής και μη υλικής υπόστασης. Παράλληλα, δύο χαρακτηριστικά της ποιμενικής ζωής έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για την δημιουργία ενός μοναδικού τύπου  πολιτισμού σχετικά με κτηνοτροφικές δραστηριότητες: η στενή επαφή του βοσκού με τη φύση και η απομόνωση της ποιμαντικής δραστηριότητας.
Αυτά τα δύο χαρακτηριστικά ήταν πολύ σημαντικότερα στην κτηνοτροφία των προβάτων απότι άλλων ζώων, λόγω της ανάγκης να μεταφερθούν τα κοπάδια στα βουνά και να παραμείνουν εκεί κατά τους θερμούς μήνες του έτους. Αυτή η συνεχής μετακίνηση από τα ορεινά στα πεδινά κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και του χειμώνα αντίστοιχα, συνέβαλε στον εμπλουτισμό της πολιτισμοκής κληροωομιάς των κοινοτήτων που συμμετείχαν σε αυτή τη δραστηριότητα και δημιούργησε μοναδικά πολιτιστικές καταγραφές σχετικά με τις διαδρομές που ακολουθούν οι βοσκοί και οι αγέλες, γνωστές και ως διαδρομές νομαδικής διαχείμασης.
Η ύπαρξη αυτών των κοινών χαρακτηριστικών της ποιμενικής ζωής, τα οποία συναντόνται ακόμη και σήμερα σε περιοχές της Ευρώπης που γίνεται εκτροφή προβάτων, έχει ως αποτέλεσμα να υπάρχουν και πολλά κοινά πολιτισμικά χαρακτηριστικά ανάμεσα στις Ευρωπαικές χώρες. Ταυτόχρονα, συνέβαλαν στην κοινωνική υποβάθμιση του επαγγέλματος του βοσκού κατά το δεύτερο μισό του 20ου αιώνα: ένα επάγγελμα που δεν ήταν πολύ δημοφιλές στους νέους των αγροτικών περιοχών με αποτέλεσμα να ασχοληθούν με αυτό κυρίως οι μετανάστες, ενώ παράλληλα άλλαξαν οι προοπτικές που μπορει να προσφέρει το επάγγελμα με την ανάπτυξη εντατικής κτηνοτροφίας στις πλουσιότερες και πιο ανεπτυγμένες περιοχές. Μέσω της μελέτης των πολιτιστικών χαρακτηριστικών της νομαδικής ζωής των βοσκών, διάφορα θέματα έρχονται στο προσκήνιο: πρόκειται για ένα τρόπο ζωής που συνδέεται στενά με τη φύση, διατηρώντας μια σχεδόν αρχέγονη σχέση με αυτήν, γεγονός το οποίο αντικατοπτρίζεται σε πολλές πολιτιστικές εκφράσεις, όπως η μουσική , τα έθιμα, τον ρουχισμό, τη διαχείριση των ζώων, την αρχιτεκτονική, τη κουζίνα και πολλά άλλα.
Η ιστορία της κτηνοτροφίας των προβάτων στην Ευρώπη έχει αφήσει εμφανή ίχνη σχετικά με τα δρομολόγια που νομαδικής διαχείμασης που είναι διατηρημένα σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, αλλού περισσότερο και αλλού λιγότερο. Οι διαδρομές αυτές εξελίχθηκαν σε διαδρομές οικονομικής ανάπτυξης, ενισχύοντας την προώθηση εμπορικών δραστηριοτήτων καθώς και στλεγασης, εστίασης και συμπληρωματικών γεωργικών δραστηριοτήτων, συνβάλλοντας επίσης στην δημιουργία οικισμών με μακροπρόθεσμη ανάπτυξη. Παρόλο που ο τρόπος ζωής του βοσκού προβάτων δεν έχει αλλάξει σημαντικά σε πολλές περιοχές της Ευρώπης, οι οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες έχουν αλλάξει και το πολιτιστικό υπόβαθρο αυτής της δραστηριότητας έχει υποτιμηθεί. Συγκεκριμένα, η κοινωνική θέση του βοσκού έχει υποβαθμιστεί σημαντικά, καθώς ο ιδιοκτήτης του ζωικού κεφαλαίου δεν είναι συνήθως αυτός που φροντίζει και βόσκει τα ζώα.
Η απορρόφηση των μεταναστών ή των φτωχών σε αυτό το επάγγελμα συνοδευόμενη από πολύ χαμηλούς μισθούς, δημιούργησε μια κατάσταση κοινωνικού αποκλεισμού σχετικά με το επάγγελμα του κτηνοτρόφου. Οαπομονωμένος τρόπος ζωής του βοσκού, τουλάχιστον για ένα μεγάλο μέρος του χρόνου του, καθιστά αυτό το φαινόμενο ακόμη πιο έντονο. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε πολλές αγροτικές περιοχές της Ευρώπης, οι γυναίκες δεν επιθυμούν να τελέσουν γάμο με βοσκούς, απομακρύνοντας κατά συνέπεια τους νέους άνδρες από αυτό το επάγγελμα. Το πολιτισμικό υπόβαθρο του επαγγέλματος του βοσκού έχει αλλάξει και συνεχίζει να αλλάζει όλο και πιο γρήγορα, θέτοντας σε κίνδυνο την ακόμα μεγαλύτερη υποβάθμιση του  που μπορει να οδηγήσει στο να χαθεί μια πλούσια και σημαντική πολιτιστική κληρονομιά, η οποία μπορεί να προσφέρει στη σύγχρονη κοινωνία μας πολύτιμα μηνύματα βιώσιμης διαχείρισης των φυσικών πόρων.
Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψην ότι η εκτροφή προβάτων είχε αρχίσει να υποβαθμίζεται και η κοινωνική και οικονομική αξία της να μειώνεται σημαντικά κατά το δεύτερο μέρος του 20ου αιώνα. Η πτώση φέρνει στο προσκήνιο τον κίνδυνο να υπονομευθεί η πολύτιμη κληρονομιά που περιβάλλει τη δραστηριότητα αυτή, μια κληρονομιά που μπορεί να χαθεί εντελώς, ειδικά με τις νέες μεθόδους εκτροφής και εκμετάλλευσης προβάτων, η οποία κατά τον 21ο αιώνα λαμβάνει μια νέα μορφή, πιο εντατική και ελεγχόμενη , προκειμένου να επιβιώσει οικονομικά το επάγγελμα του βοσκού.
Είναι επίσης σημαντικό να αναφερθούν οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις της εκτροφής προβάτων. Η εκτροφή αιγοπροβάτων διαδραματίζει ρόλο καθοριστικής σημασίας στην προστασία του περιβάλλοντος, που περιλαμβάνει φυσικά τη συντήρηση των λιγότερο εύφορων περιοχών, τη βιοποικιλότητα, τη διατήρηση των οικοσυστημάτων και της ποιότητας του νερού. Επιπρόσθετα, βοηθά στην πρόληψη από τη διάβρωση του εδάφους καθώς και από πλημμύρες, χιονοστιβάδες και πυρκαγιές. Πρόβατα και αίγες ζουν σε περιοχές που έχουν χαμηλότερη ποιότητα εδάφους. Επομένως η εκτροφή τους είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη της αγροτικής οικονομίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. (Έκθεση σχετικά με το μέλλον του τομέα των προβάτων / αιγοπρόβατα στην Ευρώπη (2007/2192 (INI)) - Επιτροπή Γεωργίας και Ανάπτυξης της Υπαίθρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου).
Η πρόταση αυτή υποστηρίζει ότι αναδυκνύοντας το πολιτιστικό υπόβαθρο των κτηνοτροφικών δραστηριοτήτων σε όλα τα επίπεδα, βοηθάμε ένα κοινό και σημαντικό μέρος της ευρωπαϊκής κληρονομιάς να διατηρηθεί, ενώ ταυτόχρονα μέσω αυτής της προσπάθειας μπορεί να ενθαρρυνθεί η καλλιτεχνική δραστηριότητα της χειροτεχνίας, να προωθηθεί ο τουρισμός, να ενισχυθεί η περιβαλλοντική βιωσιμότητα σχετικά με την εκτροφή των προβάτων, να αναγνωριστεί η κοινωνική ταυτότητα των ορεινών περιοχών και επιτευχθεί η αναβίωση των πολιτιστικών δραστηριοτήτων που έχουν υποβαθμιστεί η χαθεί.
Σύμφωνα με τα παραπάνω, η κοινή πολιτιστική ταυτότητα των περιοχών εκτροφής προβάτων μπορεί να ενισχυθεί μέσω ενός δικτύου εκτροφής προβάτων, δημιουργία μουσειών που θα προβάλλουν την ποιμενική ζωή,  κέντρών πληροφόρησης, καθώς και εκδόσεις, εκθέσεις και συνέδρια με στόχο να ευαισθητοποιήσει το κοινό και οι εθνογράφοι ως προς την αξία αυτού του επαγγέλματος και την κουλτούρα που το αντιπροσωπεύει. Για να επιτευχθεί αυτό, η ομάδα του έργου υιοθετεί μια διεπιστημονική προσέγγιση, με στόχο να ερμηνεύσει και να αξιολογήσει την την κουλτούρα της ποιμενικής ζωής στην Ευρώπη, κατά το παρελθόν αλλά και το παρόν, βασιζόμενοι σε οικονομικές και κοινωνικές συνιστώσες που διαμορφώνουν τον τρόπο ζωής των εκτροφέων προβάτων.

Συστήματα εκτροφής αιγοπροβάτων στη χώρα μας

Τα συστήματα εκτροφής των αιγοπροβάτων στη χώρα μας διακρίνονται σε τρεις τύπους:
Α) Οικόσιτο σύστημα
Το σύστημα αυτό αφορά στην εκτροφή μικρού αριθμού προβάτων ή αιγών (1-10) ανά οικογένεια, που κρατούνται στο στάβλο και τρέφονται με έτοιμες ζωοτροφές (χονδροειδείς και συμπυκνωμένες). Η εκτροφή τους αποσκοπεί κυρίως στην κάλυψη των αναγκών της οικογένειας σε ζωϊκά προϊόντα. Τα ζώα που εκτρέφονται με αυτό το σύστημα αν και ανήκουν σε βελτιωμένες φυλές, συνήθως οι αποδόσεις τους είναι μικρότερες από το μέσο όρο.
Β) Ποιμνιακή μη μετακινούμενη εκτροφή
Στο σύστημα αυτό τα ζώα βόσκουν στα λιβάδια κατά το μεγαλύτερο διάστημα του έτους, εφόσον το επιτρέπουν οι καιρικές συνθήκες. Συνήθως βόσκουν στα λιβάδια την άνοιξη, το φθινόπωρο και το χειμώνα. Κατά τη διάρκεια του θέρους τα ζώα βόσκουν στα υπολείμματα των δημητριακών μετά τη συγκομιδή των καρπών (καλαμιές). Τα ζώα βόσκουν στα λιβάδια, που ανήκουν στα όρια του δημοτικού διαμερίσματος, στο οποίο μένει μόνιμα ο ιδιοκτήτης-κτηνοτρόφος χωρίς να μετακινούνται έξω από αυτά.
Ορισμένοι κτηνοτρόφοι συνηθίζουν να μετακινούν τα ζώα τους κατά το θέρος σε λιβάδια μεγαλύτερου υψομέτρου εντός όμως των ορίων του δημοτικού διαμερίσματος. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα τελευταία χρόνια οι κτηνοτρόφοι χορηγούν στα ζώα τους σημαντικές ποσότητες αγορασμένων ζωοτροφών καθ’όλη τη διάρκεια του έτους. Η εκτεταμένη αυτή εφαρμογή της συμπληρωματικής διατροφής μετατρέπει το σύστημα εκτροφής σε ημιεντατικό, πράγμα που συνεπάγεται την πλημμελή αξιοποίηση της βοσκήσιμης ύλης, που παράγεται στα λιβάδια και την αύξηση του κόστους των παραγομένων προϊόντων.
Με το σύστημα αυτό εκτρέφεται ο μεγαλύτερος όγκος των αιγοπροβάτων (το 85% των προβάτων και το 82% των αιγών) στη χώρα μας.
Γ) Ποιμνιακή μετακινούμενη εκτροφή
Στο σύστημα αυτό τα ζώα μετακινούνται κατά τη θερινή περίοδο σε λιβάδια της ορεινής ζώνης εκτός του δημοτικού διαμερίσματος, στο οποίο είναι η βάση τους για να αξιοποιήσουν τα λιβάδια κυρίως των ψευδαλπικών περιοχών. Το φθινόπωρο τα ζώα επιστρέφουν και πάλι στην πεδινή ζώνη (χειμαδιά). Το σύστημα αυτό θεωρείται ως ένα οικολογικό σύστημα διαχείρισης των λιβαδιών και στο παρελθόν το ακολουθούσε ένα σημαντικό μέρος των κτηνοτρόφων. Σήμερα μετακινούνται μόνο το 7% των προβάτων και το 5% των αιγών της χώρας μας.

 Η Διατροφή των γαλακτοπαραγωγών προβάτων

Η παραγωγικότητα των εκτρεφόμενων παραγωγικών μηρυκαστικών (βοοειδών, προβάτων, γιδιών) καθορίζεται από το γενότυπό τους και επηρεάζεται από την κατάσταση της υγείας τους και το περιβάλλον εκτροφής τους. Με τον όρο περιβάλλον εκτροφής υπονοούμε τις συνθήκες σταβλισμού, τη μεταχείριση των ζώων, καθώς και τη διατροφή τους. Η διατροφή αποτελεί βασικό στοιχείο της εκτροφής όλων των παραγωγικών ζώων αφού επηρεάζει άμεσα τις αποδόσεις και την υγεία τους. Επιπλέον, το απαιτούμενο κόστος για τη διατροφή των εκτρεφόμενων ζώων αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την οικονομικότητα της εκτροφής. Σε ό,τι αφορά στα πρόβατα, υπολογίζοντας για παράδειγμα το κόστος για τη διατροφή μιας προβατίνας σε ετήσια βάση προκύπτει ότι είναι περίπου 160 ευρώ. Το κόστος αυτό υπολογίζεται υποθέτοντας ότι χρειάζονται περίπου 250 χλγ. συμπυκνωμένων ζωοτροφών (x 0,20 ? = 50 ?), 250 χλγ. σανού (π.χ. μηδικής, x 0,16€= 40€), 600 χλγ. ενσιρώματος (x 0,1€ = 60€) και 100 χλγ. άχυρο (x 0,1€ = 10€) για τη διατροφή της προβατίνας. Αν και οι παραπάνω τιμές είναι ενδεικτικές φαίνεται ότι το κόστος διατροφής ισοδυναμεί σχεδόν με το 50% των εσόδων από μία προβατίνα (χωρίς να υπολογίζονται οι επιδοτήσεις).
Στόχος του παρόντος άρθρου είναι να δοθούν μερικές βασικές αρχές και οδηγίες για την εκτροφή και ειδικότερα τη διατροφή των γαλακτοπαραγωγών προβατίνων ανάλογα με το παραγωγικό στάδιο στο οποίο βρίσκονται. Θα πρέπει, όμως, να τονιστεί ότι το θέμα της διατροφής των προβάτων, ιδιαίτερα των γαλακτοπαραγωγών, είναι αρκετά σύνθετο και δεν μπορεί να γίνει καταρτισμός σιτηρεσίων με γενική εφαρμογή σε όλες τις εκτροφές. Έτσι, ο ασχολούμενος με τη διατροφή των προβάτων θα πρέπει να προσαρμόσει τις οδηγίες που δίνονται εδώ, αλλά και να ανατρέξει σε εξειδικευμένα συγγράμματα διατροφής ώστε να επιτύχει την καλύτερη κάλυψη των αναγκών σε θρεπτικές ουσίες των προβατίνων στις επιμέρους εκτροφές που έχει υπό την επίβλεψή του.
Ζωοτροφές και παράγοντες που επηρεάζουν την κατανάλωσή τους
Οι ζωοτροφές γενικά διακρίνονται σε χονδροειδείς και συμπυκνωμένες και τα κύρια χαρακτηριστικά της κάθε κατηγορίας είναι:
Χονδροειδείς Ζωοτροφές
Συμπυκνωμένες Ζωοτροφές
Υψηλό ποσοστό κυτταρινών
Μεγάλος όγκος
Χαμηλή πεπτικότητα
Φτωχές σε πεπτή ενέργεια
Χαμηλή πυκνότητα
Φτωχές σε κυτταρίνες
Μικρός όγκος
Υψηλή πεπτικότητα
Πλούσιες σε πεπτή ενέργεια
Υψηλή πυκνότητα
Οι ζωοτροφές που συνηθέστερα χρησιμοποιούνται για τη διατροφή των προβάτων δίνονται στο Πίνακα 1.
Πίνακας 1. Κυριότερες ζωοτροφές

Καλαμπόκι
Σόγια
Σανοί (μηδικής, βίκου)
Κριθάρι
Super Σόγια
Άχυρο (σιταριού, κριθαριού)
Σιτάρι σκληρό
Ηλιάλευρο
Ενσιρώματα (Καλαμποκιού, μηδικής, βίκου)
Βαμβακόπιτα
Kτηνοτροφική Γλουτένη
Μηδική pellets
Βαμβακόσπορος
Διάφορες πούλπες
Πίτυρα
Βαμβακάλευρο
Μελάσσα ή μελβίνη
Αλάτι
Στον παραπάνω πίνακα δεν αναφέρονται στοιχεία για τη χημική σύνθεση των ζωοτροφών διότι οι διαφορές στη περιεκτικότητά τους σε θρεπτικές ουσίες εξαρτάται από πλήθος παραγόντων όπως:
  • διαφορετικές ποικιλίες νομευτικών φυτών
  • «ωριμότητα» των νομευτικών φυτών
    • στελέχη = πλούσια σε κυτταρίνες
    • φύλλα = πλούσια σε πρωτεΐνη και ενέργεια
  • περίοδος συγκομιδής, καιρικές συνθήκες
  • τρόποι αποθήκευσης συγκομιζόμενων ζωοτροφών
Είναι βασικό λάθος η συνήθης τακτική που ακολουθείται από την πλειοψηφία των ατόμων που ασχολούνται με τη διατροφή των παραγωγικών ζώων και αφορά στη κατάρτιση σιτηρεσίων με βάση τη χημική σύνθεση των ζωοτροφών από πίνακες του INRA ή του AFRC ή εγχώριων πηγών που έχουν στοιχεία από αναλύσεις ζωοτροφών της περασμένης εικοσαετίας. Οι πίνακες αυτοί είναι μόνο ενδεικτικοί. Η σωστή προσέγγιση είναι η κατάρτιση σιτηρεσίων με βάση τα αποτελέσματα χημικών αναλύσεων που έγιναν στις διαθέσιμες ζωοτροφές της εκτροφής. Τα ερωτήματα που πιθανόν προκύπτουν είναι:
Σε ποιες ζωοτροφές πρέπει να γίνονται χημικές αναλύσεις;
Απάντηση
:
  • σε όλες τις ζωοτροφές που χρησιμοποιούνται για τη κατάρτιση σιτηρεσίων
  • χημικές αναλύσεις των διαθέσιμων ζωοτροφών (χονδροειδών και συμπυκνωμένων) κατά τακτά χρονικά διαστήματα
  • χημικές αναλύσεις δειγμάτων του σιτηρεσίου
Το τελευταίο έχει ιδιαίτερη σημασία αφού στη πράξη αποδεικνύεται ότι στα στάδια που μεσολαβούν από την κατάρτιση ενός σιτηρεσίου, για παράδειγμα με τη βοήθεια ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή, μέχρι την ανάμιξη των ζωοτροφών και τη παράθεσή τους στα ζώα το αρχικό σιτηρέσιο αλλάζει. Η αλλαγές αυτές οφείλονται είτε στην έλλειψη υποδομών για ακριβείς ζυγίσεις των συστατικών του σιτηρεσίου, είτε σε πλημμελή προσοχή από το προσωπικό που ασχολείται στην επιχείρηση.
Τι θα πρέπει να ελέγχει στις ζωοτροφές και στο σιτηρέσιο;
Απάντηση

Θα πρέπει να προσδιοριστεί η περιεκτικότητα σε:
  • ξηρή ουσία (Ξ.Ο.)
  • πρωτεΐνες
  • ενέργεια
  • κυτταρίνες (όχι απλά ολικές κυτταρίνες αλλά NDF και ADF).

Η περιεκτικότητα σε ασβέστιο, φωσφόρο, βιταμίνες και ιχνοστοιχεία δεν είναι απαραίτητο να ζητείται σε αναλύσεις ρουτίνας των ζωοτροφών. Θα πρέπει όμως να γίνονται περιοδικές αναλύσεις δειγμάτων του σιτηρεσίου για ασβέστιο, φώσφορο, μαγνήσιο, χαλκό, και θείο. Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία των χημικών αναλύσεων θα πρέπει να γίνεται διόρθωση των τιμών των συστατικών των ζωοτροφών που περιέχονται στους υπάρχοντες πίνακες και στη βάση δεδομένων των προγραμμάτων κατάρτισης σιτηρεσίων με τη βοήθεια ηλεκτρονικών υπολογιστών.
Επιπλέον, στο σιτηρέσιο θα πρέπει να προστίθεται, ανάλογα με τις ανάγκες, αλάτι, σόδα, φωσφορικό μονοασβέστιο, φωσφορικό διασβέστιο σε περίπτωση που δεν περιέχονται στα ειδικά συμπληρώματα (ισορροπιστές). Τα ειδικά συμπληρώματα (ισορροπιστές) θα πρέπει πάντοτε να περιλαμβάνονται στο σιτηρέσιο των προβατίνων ανεξάρτητα από το παραγωγικό στάδιο στο οποίο βρίσκονται. Για παράδειγμα, κατά την ξηρά περίοδο οι προβατίνες θα πρέπει να λαμβάνουν ειδικό «ισορροπιστή» κατάλληλης σύνθεσης. Στην πράξη ο έλεγχος της καταλληλότητας του σιτηρεσίου γίνεται με προσεκτική παρατήρηση των ζώων στα οποία χορηγείται. Έτσι, θα πρέπει:
  • να ελέγχονται τα τυχόν υπολείμματα του σιτηρεσίου,
  • το ύψος της γαλακτοπαραγωγής να είναι αντίστοιχο της αναμενόμενης,
  • να ελέγχεται η ποιότητα των κοπράνων,
  • να ελέγχεται σε τακτά χρονικά διαστήματα ο δείκτης θρεπτικής κατάστασης (ΔΘΚ) των προβατίνων ιδιαίτερα αυτών που αρμέγονται. Πρακτικά, η εκτίμηση του ΔΘΚ σε ένα ποίμνιο γίνεται με ψηλάφηση της οσφυϊκής χώρας στο 20% περίπου των προβατίνων.
Παράγοντες που επηρεάζουν την κατανάλωση ζωοτροφών
  • μορφή, τύπος και τρόπος χορήγησης του σιτηρεσίου
  • ποιότητα των χονδροειδών ζωοτροφών
  • αναλογία συμπυκνωμένες/χονδροειδείς ζωοτροφές στο σιτηρέσιο
  • περιεκτικότητα του σιτηρεσίου σε πρωτεΐνες
  • το μέγεθος της μεγάλης κοιλίας
  • ο προηγούμενος περιορισμός
  • ηλικία της προβατίνας
  • το φυσιολογικό στάδιο στο οποίο βρίσκεται
  • διαθεσιμότητα, η ποιότητα και η κατανάλωση νερού
Ανάγκες σε θρεπτικές ουσίες
Τα εκτρεφόμενα πρόβατα έχουν ανάγκη καταρχήν από νερό το οποίο θα πρέπει να είναι πόσιμο και πάντοτε διαθέσιμο. Το σιτηρέσιο που τους χορηγείται θα πρέπει να καλύπτει τις ανάγκες τους σε ενέργεια, πρωτεΐνες, βιταμίνες και ανόργανες ουσίες. Οι ανάγκες αυτές εξαρτώνται από το σωματικό βάρος (ΣΒ) των προβατίνων και ειδικότερα από το φυσιολογικό στάδιο στο οποίο βρίσκονται, π.χ. στάδιο κυοφορίας, στάδιο γαλακτικής περιόδου και επίπεδο γαλακτοπαραγωγής. Οι ανάγκες συντήρησης είναι συνήθως ανάλογες του σωματικού βάρους το οποίο εκφράζεται σε ΣΒ0.75 και αποκαλείται «μεταβολικό βάρος». Έτσι το μεταβολικό βάρος μιας προβατίνας 50 χλγ. θα είναι 18.8 χλγ., για 60 χλγ. θα είναι 21,6 και για 70 χλγ. 24,2 αντίστοιχα..
Ανάγκες σε ενέργεια
Οι ανάγκες σε ενέργεια των γαλακτοπαραγωγών φυλών προβάτων διαφέρουν ανάλογα με το τους φορείς που τις έχουν θεσπίσει. Έτσι, τρεις είναι οι κύριες πηγές πληροφοριών, το Βρετανικό σύστημα (AFRC, 1993), το Γαλλικό σύστημα (INRA, 1989) και το Αυστραλέζικο σύστημα (CSIRO, 1990). Το αμερικάνικο σύστημα (NRC, 1985) δεν είναι ιδιαίτερα αξιόπιστο γιατί οι ενεργειακές ανάγκες των γαλακτοπαραγωγών προβάτων έχουν υπολογιστεί με βάση αυτές των κρεοπαραγωγών και εριοπαραγωγών προβάτων. Στο πίνακα 2 δίνονται οι ανάγκες σε ενέργεια (Mcal μεταβολιστέας ενέργειας, ME) των προβατίνων αντίστοιχα, για τα τρία διαφορετικά συστήματα. Αν η μεταβολιστέα ενέργεια είναι εκφρασμένη σε joules τότε θα πρέπει να γίνεται μετατροπή σύμφωνα με τον τύπο: 4.184 joules = 1 calorie.
Πίνακας 2. Ανάγκες σε ενέργεια γαλακτοπαραγωγών προβατίνων κάτω από εντατικές συνθήκες εκτροφής (Mcal μεταβολιστέας ενέργειας/ημέρα).
Γαλ/γωγή*
6.5% Λ (χλγ./ημ.)
50 χλγ. Σωματικό βάρος
60 χλγ. Σωματικό βάρος
70 χλγ. Σωματικό βάρος
AFRC
INRA
CSIRO
AFRC
INRA
CSIRO
AFRC
INRA
CSIRO
Σύνολο
Σύνολο
Σύνολο
Μ#
Σύνολο
Σύνολο
Σύνολο
Μ*
Σύνολο
Σύνολο
Σύνολο
Μ*
0
1,53
1,45
1,60
1,60
1,76
1,66
1,83
1,83
1,99
1,87
2,05
2,05
1
3,28
3,19
3,48
1,77
3,51
3,40
3,71
2,00
3,73
3,60
3,94
2,22
2
5,10
4,92
5,36
1,94
5,30
5,13
5,60
2,17
5,53
5,34
5,82
2,40
3
6,98
6,66
7,25
2,11
7,18
6,87
7,48
2,34
7,37
7,07
7,70
2,57
4
8,94
8,39
9,13
2,28
9,10
8,61
9,36
2,51
9,27
8,81
9,59
2,,74
* Ημερήσια ποσότητα παραγόμενου γάλακτος με λιποπεριεκτικότητα 6.5% (η αναγωγή της λιποπεριεκτικότητας σε 6.5% = συνολική ετήσια γαλακτοπαραγωγή x (0,3688+0,0971 x πραγματική λιποπεριεκτικότητα), (Pulina et al. 1989).
# M= ανάγκες συντήρησης.
Ανάγκες σε πρωτεΐνες
Ο ακριβής υπολογισμός των πρωτεϊνικών αναγκών των προβάτων και των μηρυκαστικών γενικότερα, (ανάγκες σε πεπτή πρωτεΐνη, Metabolisable protein, ΜΡ) είναι δύσκολος αφού από το σύνολο των πρωτεϊνών του σιτηρεσίου ένα μέρος αποδομούνται στη μεγάλη κοιλία (ΜΚ) όπου πραγματοποιείται η σύνθεση της μικροβιακής πρωτεΐνης (MCP). Το υπόλοιπο μέρος των μη αποδομούμενων στη ΜΚ πρωτεϊνών, είτε αποδομούνται στο λεπτό έντερο (DUP), όπου και απορροφώνται με τη μορφή αμινοξέων, είτε διέρχονται αδιάσπαστες (UDP) τον πεπτικό σωλήνα και καταλήγουν στα κόπρανα. Η διαδικασία αυτής φαίνεται στην εικόνα 1.

Εικόνα 1. Η τύχη των πρωτεϊνών του σιτηρεσίου στα πρόβατα
Η πεπτές πρωτεΐνες (Metabolisable protein, ΜΡ) είναι ουσιαστικά τα αμινοξέα που απορροφούνται στο λεπτό έντερο και εξαρτάται άμεσα από τη διαθεσιμότητα ενέργειας και αζώτου στη μικροβιακή χλωρίδα της ΜΚ. Η ποσότητα των πεπτών πρωτεϊνών δίνεται από την εξίσωση: MP (g/d) = 0.6375 MCP + DUP. Όπου MCP είναι η ποσότητα της μικροβιακής πρωτεΐνης που παράγεται στη ΜΚ και DUP είναι οι πρωτεΐνες που δεν διασπάστηκαν στη ΜΚ αλλά πέφθηκαν στη συνέχεια και τα αμινοξέα τους είναι διαθέσιμα στο λεπτό έντερο. Ανάλογα με την ποιότητα των πρωτεϊνών του σιτηρεσίου υπάρχει πάντοτε ένα μικρό μέρος τους που διέρχεται τον πεπτικό σωλήνα χωρίς να χρησιμοποιηθεί (UDP) και αποβάλλεται με τα κόπρανα. Θα πρέπει εδώ να τονιστεί ότι στη διατροφή των γαλακτοπαραγωγών προβάτων θα πρέπει να αποφεύγεται η χρησιμοποίηση μη πρωτεϊνικών αζωτούχων ουσιών (π.χ. ουρία) αφού ακόμα και σε πολύ μικρό ποσοστό στο σιτηρέσιο ενδέχεται να προκαλέσουν ηπατικές βλάβες. Γενικά, Οι ανάγκες σε ολικές πρωτεΐνες (ΟΠ) που πρέπει να παρέχονται από το σιτηρέσιο γαλακτοπαραγωγών προβατίνων είναι περίπου 120-125 γρ. ανά χιλιόγραμμο παραγόμενου γάλατος το οποίο έχει ΟΠ 5%. Αν το παραγόμενο γάλα έχει διαφορετική περιεκτικότητα σε ΟΠ τότε η περιεκτικότητα σε ΟΠ του σιτηρεσίου θα πρέπει να τροποποιείται αντίστοιχα. Θα πρέπει όμως να τονιστεί ότι η χρησιμοποίηση των πρωτεϊνών του σιτηρεσίου εξαρτάται άμεσα από τη περιεκτικότητά του σε ενέργεια καθώς και από τον τρόπο χορήγησης του σιτηρεσίου. Στη διεθνή βιβλιογραφία προτείνονται ποσοστά ΟΠ μεταξύ 13% και 14% για προβατίνες οι οποίες παράγουν 1.74 χιλ. γάλατος/ημέρα και έχουν ΣΒ 90 χιλ. και 50 χιλ. αντίστοιχα. Όταν η ποσότητα του παραγόμενου γάλατος είναι 2.6 χιλ./ημέρα τότε τα προτεινόμενα ποσοστά ΟΠ στο σιτηρέσιο είναι 14% και 16.2% για προβατίνες με ΣΒ 90 χιλ. και 50 χιλ. αντίστοιχα. Αν και οι τιμές αυτές μπορεί να αποδειχθούν ικανοποιητικές για τις περισσότερες εκτροφές, εντούτοις έχει βρεθεί ότι σιτηρέσια με 18.0-18.5% σε ΟΠ έχουν ως αποτέλεσμα σημαντικά υψηλότερη γαλακτοπαραγωγή όταν οι διαθέσιμες πηγές πρωτεϊνών του σιτηρεσίου έχουν χαμηλό συντελεστή πεπτικότητας. Το τελευταίο θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ειδικότερα σε ποίμνια όπου υπάρχει μεγάλος αριθμός βελτιωμένων ζώων με υψηλή γαλακτοπαραγωγή. Στα ζώα αυτά η παραγόμενη στη ΜΚ μικροβιακή πρωτεΐνη δεν επαρκεί να καλύψει τις ανάγκες τους σε αμινοξέα και θα πρέπει στο σιτηρέσιο να προσθέτονται πηγές πρωτεϊνών που δεν διασπώνται στη ΜΚ αλλά είναι διαθέσιμες ως αμινοξέα στο λεπτό έντερο (DUP). Στο Πίνακα 3 δίνονται συνοπτικά, εκτός των άλλων, και οι ανάγκες γαλακτοπαραγωγών προβατίνων σε πεπτές πρωτεΐνες (Π.Π.) (AFRC, 1993).
Πίνακας 3. γαλακτοπαραγωγών προβατίνων σε πεπτές πρωτεΐνες, Ca, P

Γαλ/γωγή
Σ.Β.
Π.Π
(γρμ)
Ca
(γρμ)
P
(γρμ)
(χλγ.)
50
257
18,5
7,8
2,5
70
278
19,5
8,8


50
189
12,9
5,6
1,5
70
203
13,9
6,6


50
100
6,0
3,0
0,5
70
114
7,0
4,0
Ανόργανα στοιχεία και βιταμίνες
Αναφέρθηκε παραπάνω ότι τα ειδικά συμπληρώματα (ισορροπιστές) θα πρέπει πάντοτε να συμπεριλαμβάνονται στο σιτηρέσιο των προβάτων. Θα πρέπει όμως να δίνεται ιδιαίτερη σημασία στη ποιότητα αυτών των συμπληρωμάτων και όχι στη τιμή τους κατά τη επιλογή τους για ενσωμάτωση στο σιτηρέσιο. Παρακάτω (Πίνακες 4&5) δίνονται μερικές πληροφορίες για τις αναλογίες που θα πρέπει να τηρούνται κατά την παρασκευή ειδικών συμπληρωμάτων για πρόβατα. Έτσι, θα πρέπει να υπάρχει:
  • ορθή αναλογία Ca/P (συνήθως 2:1),
  • να προστίθεται θείο (S, συνήθως σε αναλογία με το διαθέσιμο άζωτο: N/S = 14:1),
  • να προστίθεται Νάτριο (αλάτι - NaCl, 0,5% στο σιτηρέσιο, 1,5% σε μίγματα συμπυκνωμένων ζωοτροφών)
  • να μην προστίθεται Χαλκός (Cu) αφού οι ανάγκες καλύπτονται από τη περιεκτικότητα σε χαλκό των συγκομιζόμενων ζωοτροφών
Πίνακας 4. Ενδεικτικές τιμές αναγκών σε ανόργανα στοιχεία και επίπεδα τοξικότητας για τα πρόβατα
Μακροστοιχεία
(% στο ολικό σιτηρέσιο)
Ανάγκες
Τοξικά επίπεδα
Ασβέστιο (Ca)*
0,20-0,80%
-
Φωσφόρος (P)
0,16-0,38%
-
Μαγνήσιο (Mg)
0,12-0,18%
-
Κάλιο (K)
0,50-0,80%
-
Θείο (S)
0,14-0,26%
-
Νάτριο (Na)
0,09-0,18%
-




Ιχνοστοιχεία
(σε ppm, γρ./τόνο)


Ιώδιο (I)
0,10-0,80 ppm
50 ppm
Σίδηρος (Fe)
30-50 ppm
500 ppm
Χαλκός (Cu)
7-11 ppm
10-15 ppm
Μολυβδαίνιο (Mo)
0,50 ppm
10 ppm
Κοβάλτιο (Co)
0,10-0,20 ppm
10 ppm
Μαγγάνιο (Mn)
20-40 ppm
1000 ppm
Ψευδάργυρος (Zn)
20-33 ppm
750 ppm
Σελήνιο (Se)
0,10-0,20 ppm
2 ppm
Φθόριο (F)
-
60-150 ppm

Πίνακας 5. Ενδεικτικές τιμές αναγκών σε βιταμίνες για τα πρόβατα (I.U./χλγ. Πεπτής Ξ.Ο)


Α
D
E*
Προβατίνες σε Ξ.Π.
ή 1ο στάδιο κυοφορίας
2700
150
15
Προβατίνες
στο 3ο στάδιο κυοφορίας
3300
150
15
Προβατίνες σε
Γαλακτοπαραγωγή
2400
170
15
Αρνιά Σ.Β. 20 χλγ.
1000
50
15
Αρνιά Σ.Β. 40 χλγ.
1350
60
15
*Ιδιαίτερα όταν στο σιτηρέσιο περιλαμβάνονται ενσιρώματα
Παρακάτω γίνεται μια σύντομη περιγραφή ενός γενικού προγράμματος εργασιών για τη διαχείριση μιας εκτροφής γαλακτοπαραγωγών προβάτων.
Γενικό πλάνο διαχείρισης της εκτροφής
  • Σήμανση όλων των ζώων - καταγραφή - ομαδοποίηση
- Ομαδοποίηση των ζώων ανάλογα με τη θρεπτική τους κατάσταση
- Ομαδοποίηση των ζώων ανάλογα με το στάδιο του παραγωγικού τους κύκλου
Παράδειγμα: Προβατίνες
  • Προβατίνες σε ξηρή περίοδο - πρώτο στάδιο κυοφορίας
  • Προβατίνες στο μέσο της κυοφορίας
  • Προβατίνες στο τελευταίο στάδιο της κυοφορίας
  • Προβατίνες σε γαλακτοπαραγωγή
Διατήρηση των προβατίνων στη σωστή θρεπτική κατάσταση (ΔΘΚ), ανάλογα με το φυσιολογικό στάδιο που βρίσκονται
  • Οχεία 21/2 - 3
  • Μέσα κυοφορίας 21/2 - 3
  • Τοκετός 3
  • Γαλουχία 2 - 21/2
1. Πριν τις συζεύξεις
  • Απομάκρυνση των προβατίνων με προβλήματα
  • Αξιολόγηση των κριαριών, εκτίμηση του σπέρματος, ένα μήνα πριν τις συζεύξεις ενίσχυση της διατροφής τους
  • Flushing στις προβατίνες
  • 250-800 gr/ημέρα μίγμα συμπυκνωμένων ζωοτροφών που περιέχει τουλάχιστο 16% ολικές πρωτεΐνες 3 εβδομάδες πριν και 4 εβδομάδες μετά τις συζεύξεις.
    - βελτίωση της θρεπτικής κατάστασης (ΔΘΚ =3)
    - εκδήλωση οίστρου
    - αύξηση του δείκτη ωοθυλακιορρηξίας
    - επιβίωση των γονιμοποιημένων ωαρίων
2. Περίοδος συζεύξεων
  • Εφαρμογή συγχρονισμού οίστρου για «συγκέντρωση» των τοκετών
  • Έλεγχος των συζεύξεων
  • Εφαρμογή Τ.Σ. όπου είναι εφικτό
  • Παραμονή των κριαριών για συγκεκριμένο χρόνο και μετά απομάκρυνση
3. Πριν τις γέννες
Πρώτες εβδομάδες κυοφορίας
  • Εκτίμηση της θρεπτικής κατάστασης και της υγείας των προβατίνων
  • Διατροφή με σανούς κατώτερης ποιότητας - διατήρηση των καλής ποιότητας σανών για τη γαλακτική περίοδο
  • Αν είναι δυνατό οι αδύνατες προβατίνες να χωριστούν από το ποίμνιο και να βελτιωθεί η διατροφή τους
Τελευταίες 6 εβδομάδες πριν τις γέννες
  • Περιποίηση χηλών
  • Σταδιακή αύξηση της ποσότητας των συμπυκνωμένων ζωοτροφών στο σιτηρέσιο ανάλογα με το ΣΒ των προβατίνων, τη θρεπτική κατάσταση και τον αριθμό των εμβρύων που κυοφορούν.
  • Εμβολιασμός για εντεροτοξιναιμία
  • Αν υπάρχει ιστορικό μυϊκών δυστροφιών τότε καλό είναι να γίνεται χορήγηση σεληνίου και βιταμίνης Ε σε όλες τις έγκυες προβατίνες
4. Περίοδος τοκετών
  • Σε ετοιμότητα μετά τις 142 μέρες από την έναρξη των συζεύξεων
  • Οι γέννες στο σύνολο του ποιμνίου θα πρέπει να περιορίζονται σε σύντομο χρονικό διάστημα (ή διαχωρισμός των ζώων σε ομάδες)
  • Προσεκτική παρατήρηση όλων των ζώων σε 24 ωρη βάση
  • Πρόσληψη εποχιακού προσωπικού
  • Παροχή βοήθειας ΜΟΝΟ όταν υπάρχουν επιπλοκές στο τοκετό
  • Έλεγχος των θηλών του μαστού κάθε προβατίνας που γεννά
  • Απολύμανση του ομφάλιου λώρου των νεογέννητων αρνιών
  • Χρήση θερμαντικών πηγών (λάμπες υπέρυθρης ακτινοβολίας) ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες
  • Αν υπάρχει ιστορικό μυϊκών δυστροφιών καλό είναι να γίνεται χορήγηση σεληνίου και βιταμίνης σε όλα τα νεογέννητα αρνιά
  • Απογαλακτισμός (τεχνητή γαλουχία). Μπορεί να είναι πολύ γρήγορος (μετά από 48 ώρες) ή σε 1 εβδομάδα ή σε 3-4 εβδομάδες ή 5-7 εβδομάδες. Εξαρτάται από:
    • Τις καιρικές συνθήκες
    • Την ακολουθούμενη μέθοδο και τον τύπο της εκτροφής
5. Γαλακτική περίοδος
  • Ομαδοποίηση των προβατίνων ανάλογα με το επίπεδο της γαλακτοπαραγωγής τους (συνήθως 2 ομάδες)
  • Όπου είναι δυνατό, χορήγηση ολικού σιτηρεσίου
  • Όχι απότομες αλλαγές στο σιτηρέσιο
    • μείωση παραγωγής
    • πεπτικές διαταραχές
  • Έλεγχος της θρεπτικής κατάστασης των προβατίνων σε τακτά χρονικά διαστήματα
7. Αρνιά
Απογαλακτισμός
  • προσοχή στα υποκατάστατα γάλατος και στους χειρισμούς των αρνιών κατά τις διάφορες επεμβάσεις.
Πάχυνση
  • Προσοχή υπάρχει κίνδυνος ουρολιθίασης στα αρσενικά όταν χορηγείται σιτηρέσιο πλούσιο σε συμπυκνωμένες ζωοτροφές (σιτάρι, καλαμπόκι, σόργο) ή ενσιρωμένο χόρτο (πυριτικοί ουρόλιθοι), ή υπόγειο τριφύλλι (ουρόλιθοι CaCO3). Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος όταν η αναλογία Ca/P = 1. Το κρίσιμο διάστημα είναι η ηλικία από 3-6 μήνες. Πρόληψη γίνεται με προσθήκη NH4Cl στο σιτηρέσιο 4%ο.
Σημείωση: στο γενικό πλάνο εκτροφής θα πρέπει να ενσωματωθεί το εμβολιακό πρόγραμμα αλλά και το πρόγραμμα αποπαρασιτισμού των προβάτων.